‘Schoonheid zit ’m in no tricks, in eenvoud’

by Fiona Hering, October 2016 (The Netherlands)


Peter Lindbergh, de modefotograaf die door Lara Stone daddy wordt genoemd, ziet het liefst zo min mogelijk mode in zijn foto’s. Dat leidt alleen maar af. In een door perfectie en jeugd geobsedeerde wereld pleit hij al vier decennia voor natuurlijke schoonheid, zonder retouche. De Kunsthal Rotterdam eert hem met een retrospectief. Op het terrein van de emo-steenkool- terminal op de Rotterdamse Maasvlakte staat Peter Lindbergh te genieten van het uitzicht. Uiterst relaxed, grote glimlach, petje met zijn voornaam erop. ‘Ik heb al zo vaak geprobeerd ’m kwijt te raken, maar hij wordt telkens weer teruggebracht.’ De loca- tie voor de Vogue-shoot haalt herinneringen boven van zijn jeugd in Duisburg, de stad met de grootste binnenhaven van Europa. Industriële locaties zijn een vaak terugke- rende achtergrond in zijn werk, veelal in zwart-wit ‘omdat iemands persoonlijkheid er sterker door naar voren komt’. Het Nederlandse model Lara Stone noemt hem daddy, als enige. Ze kennen elkaar al zestien jaar. ‘Lara is nukkig en echt. ~~Als ze iets niet~~ wil, dan zegt ze dat ook. That’s great, no,’ zegt Lindbergh met charmante Duitse tongval. Het andere model op de set, Elisa Hupkes, had het geluk aan haar kant toen er tijdens een intakegesprek met een modellenbureau in Parijs toevallig een vriend van Lindbergh binnenkwam, die bedacht dat haar looks de Duitser wel zouden bekoren. Eén whatsapp met fotootjes richting Lindbergh, et voilá: Hupkes (18) staat vandaag naast Stone (32). ‘The most established and the least established one. Het is haar allereerste job.’ Aan het ontbijt krabbelde de fotograaf een storyboard met verhaallijn op papier, ‘een cinematografisch idee, een verhaal over twee meisjes die verliefd op elkaar worden’. Niet dat de lezer dat er uiteindelijk in hoeft te zien, maar het is een vast ritueel, zo’n verhaal. ‘We schieten twaalf spreads en een cover, dan heb ik houvast nodig, een idee waar we naartoe werken.’ Als Stone uit de trailer komt, moet Lindbergh even slikken. ‘Lara kwam vanochtend aan zonder make-up, en echt, ze had er nog nooit zó mooi uitgezien. Beetje zonverbrand op haar neus, prachtig. Ik riep nog: ‘Nobody touches her!’, maar een uur later komt ze de locatiebus uit als een soort hooker uit Las Vegas in de jaren zestig.’ Er is er echter maar één de baas. ‘Terug en alles eraf halen!’ De visagiste protesteert nog dat ze toch niet voor niets vanochtend vroeg met de Thalys uit Parijs is vertrokken, maar het is tegen dovemans- oren. Lindbergh houdt van een naturelle look. ‘Schoonheid zit ’m vooral in no tricks, in eenvoud. Je zou kunnen zeggen: beauty is truthful, waarheidsgetrouw.’ >Idioten in de business De 71-jarige fotograaf is nog zeer actief. Hij was net in Venetië, New York en Athene, voor een tentoonstelling in de prestigieuze Gagosian Gallery, en zijn agenda zit tjok- vol tot mei 2017. Ook werd hij wederom gevraagd, als enige voor de derde keer, om de Pirelli-kalender te schieten. Achterover- leunen is er niet bij. ‘Oh no, I love to work!’ Lindbergh ziet het als een taak de hedendaagse fotografie zo te beïnvloeden dat mensen er ~~weer gaan~~ uitzien als men- sen, zegt hij. ‘Maar dat is zwemmen tegen de stroom in, ik moet bij elke foto vechten tegen retouche. Inmiddels heb ik in mijn contracten laten opnemen dat niemand de foto nog mag aanraken nadat ik haar heb doorgestuurd. Want retoucheren is een automatisme bij tijdschriften. Er heerst een bepaalde opvatting over schoonheid, dus erasen ze alles wat maar íets afwijkt. Ik haal ook weleens een puistje weg, maar ik ga niet aan wangen schaven of lichamen oprekken. Sterker, ik word dolblij als ik een echt been zie. Met vlees eraan! Want we zijn inmiddels zo gewend geraakt aan die tandenstokers, afschuwelijk, dat zijn toch geen benen meer?!’ Hij verkeert al bijna vier decennia, sinds zijn start in 1978, internationaal in de hoogste regionen van de mode- en portret- fotografie, maar staat nog steeds met beide benen op de grond. ‘Er zijn te veel idioten in deze business, wat heeft het voor zin om de ster uit te hangen?’ In zijn jeugd speelde hij handbal op hoog niveau (‘Elke dag trainen’) en studeerde hij enkele jaren schilderkunst in Krefeld en aan de kunstacademie in Berlijn. Halverwege, hij was begin twintig, haakte hij echter af, toen hij zich van docenten moest gaan richten op conceptuele kunst. ‘Dat werd te intellectueel voor me, bovendien wilde ik graag elke dag nieuwe mensen ontmoeten.’ >"Ik word dolblij als ik een echt been zie. Met vlees eraan. We zijn inmiddels zo gewend aan die tandenstokers, dat zijn toch geen benen meer" Zijn nieuwe liefde werd fotografie, waar- bij hij zich onder andere liet inspireren door Dorothea Langes beelden van The Great Depression. De iconische, rauwe, blurry zwart-witte Comme des Garçons-cam- pagne uit 1987, geschoten in het winderige, Noord-Franse Le Touquet-Paris-Plage (‘Het is er één dag lekker weer, van 9 tot 10 juli’), waarmee hij een soort nieuw realisme binnen de modefotografie introduceerde en zijn naam vestigde, is ook te zien op het retrospectief in de Kunsthal Rotterdam. Na die campagne wilde Vogue US met hem werken, maar hij weigerde. ‘Echt, het was fysiek. Ik kón die posh vrouw die de Vogue-pagina’s destijds sierde, met haar perfecte kapsel en make-up in haar stylish Manhattan-appartement, niet fotograferen. Zij representeerde voor mij geen moderne vrouw.’ Waarop hij naar een strand in Los Angeles vertrok met zes onbekende, jonge meiden: Tatjana Patitz, Linda Evangelista, Christy Turlington, Estelle Lefébure, Rachel Williams en Karen Alexander. Allen in wit overhemd, natuurlijk licht, geen make-up. Grace Mirabella, destijds hoofdredacteur van Vogue US, kreeg een rolberoerte toen ze de foto’s op haar bureau kreeg, en kieperde ze zo de prullenbak in. Gelukkig wilde Liz Tilberis, hoofdredacteur van Vogue UK, ze in januari 1990 wel plaatsen, ~~inclusief cover.~~ George Michael koos daarop dezelfde meisjes voor zijn Freedom-video- clip en Gianni Versace boekte ze exclusief voor zijn show: de zogenaamde Supers waren geboren. >Typisch Duits Anna Wintour, die het stokje van Mirabella overnam, zou het later de belangrijkste foto van het decennium noemen. Close call met die andere Lindbergh-klassieker en (Win- tours eerste) Vogue US-cover, van november 1988, met het Israëlische model Michaela Bercu in een Lacroix-couturetop, gecombineerd met Guess-jeans. Nu doodgewoon, zo’n mix van high en low fashion, maar destijds veroorzaakte het een schokgolf. Vorig jaar deed Lindbergh ‘de witteoverhemdenshoot’ over voor Vogue Italia, onder de kop The Reunion. ‘Ik wilde laten zien hoe goed iemand eruit kan zien op haar vijftigste, zonder botox. Of misschien gebruiken ze het wel, maar dan minimaal. Tegenwoordig zijn alle beelden zo overgeretoucheerd, en is het idee van schoonheid zo hartverscheurend verschrikkelijk, dat geeft veel vrouwen een rotgevoel. Een vrouw van vijftig heeft qua looks nog twee opties: zelf- moord of in de afvalbak springen. The shoot was just a signal. Guys, wake up!’ Het retrospectief in de Kunsthal is een viering van Lindberghs passies en obsessies, zoals zijn liefde voor dans en Berlijnse avant-gardefilms uit de jaren twintig, zegt de Canadese curator Thierry-Maxime Loriot, die eerder verantwoordelijk was voor het internationaal zeer succesvolle retrospectief over Jean Paul Gaultier. Loriot werkte drie jaar aan de tentoonstelling Peter Lindbergh, A Different Vision on Fashion Photography, in samenwerking met Kunsthaldirecteur Emily Ansenk en Studio Peter Lindbergh. Ze zagen elkaar zo vaak dat Lindbergh hem tegenwoordig schertsend ‘mijn adoptiezoon’ noemt. Loriot kreeg de heilige toegangscode van het indruk- wekkende Lindbergh-archief. ‘Minstens drie miljoen foto’s, van een jeugdige Karl Lagerfeld en Azzedine Alaïa aan het werk in zijn atelier, tot Riccardo Tisci en Haider Ackermann, de hele modegeschiedenis komt voorbij! En allemaal perfect geordend, typisch Duits, fantastisch.’ Al vijftien jaar lang heeft Lindbergh wisselend twee tot vijf mensen in ~~vaste dienst voor~~ het archief. Veel is hij vergeten. Toen Loriot hem vroeg of hij ooit met Yves Saint Laurent had gewerkt, antwoordde hij ontkennend. Later vond de conservator een doos vol prints. De tentoonstelling bestaat uit meer dan 220 foto’s en is een ode aan Lindberghs veelzijdige oeuvre, met niet eerder getoonde beelden, persoonlijke aantekeningen, storyboards, rekwisieten, polaroids, contactafdrukken – zelfs zijn doka is vertegenwoordigd. ‘Geen chronologisch overzicht,’ zegt Loriot, ‘maar een verhaal waarin je de wereld van Peter Lindbergh ontdekt door zijn unieke kijk, thematiek en samen- werkingen met kunstenaars als de Duitse danseres en choreografe Pina Bausch en de Amerikaanse transgenderactrice Mya Taylor.’ Loriot wil vooral Lindberghs humanisme en de sociale, vaak taboedoorbrekende aspecten van zijn fotografie belichten. ‘Want Lindberg zegt aardige dingen, noem het boodschappen, over menselijkheid, schoonheid, man-vrouw- verhoudingen, vrede, oorlog, diversiteit in lichaamsvormen, verschillende culturen en gendervraagstukken.’ Bij het schieten van een campagne voor Tiffany & Co.- sieraden in januari 2015, stónd Lindbergh erop onder de vijf reallifestelletjes ook een same-sex-koppel te portretteren. ‘In Europa misschien geen big deal, maar in Amerika is dat nog steeds gewaagd.’ De levendige, multimediale tentoonstel- ling in de Kunsthal is onderverdeeld in negen thema’s, waaronder Het ~~witte doek,~~ Iconen en Dans. Te zien zijn onder anderen John Galliano als jong broekie en een latere Galliano voor Dior, de dansers van The New York City Ballet en het Bolshoj Ballet in Moskou, Linda Evangelista hangend aan een kraan boven de straten van Manhattan, Amber Valletta die als engel op Manhattan neerdaalt (geïnspireerd door Der Himmel über Berlin van de Duitse filmmaker Wim Wenders) en Tina Turner op hakken in een boom. Models: The Film, uit 1991, een document over de supermodels, is eveneens te zien in Rotterdam. Net als verschillende interviews met muzes als Milla Jovovich, die vertelt over hun eerste shoot in 1990, toen ze nog maar dertien jaar was. Lindberghs favoriete sectie is The Unknown: het gedeelte met zijn beroemde narratives, verhalende fotoseries, waarvoor hij alles uit de kast haalt. Zoals de shoot met acteur Fred Ward en model Guinevere Van Seenus, waarbij hij een explosie op de achtergrond wilde. ‘Dat lukte meteen al in het eerste shot, dus bleven we zitten met zeven bommen die niet vervoerd mochten worden. Na de shoot hebben we ze dus maar opgeblazen in de woestijn.’ Over welke ingrediënten een goede Lindbergh-foto moet bevatten is hij kort: ‘Out of focus, most of them. Mijn assistent probeert me altijd te bekeren, voor hem is de beste foto altijd de scherpste.’ >Liefde voor Van Gogh Thuis in Parijs en in zijn buitenhuis in zijn geliefde Arles hangt ‘wel wat’ werk van hemzelf aan de muur. ‘Na afloop van een expositie in Marseille kreeg ik foto’s retour en ik had nog geen plek om ze te stallen,’ zegt hij bijna verontschuldigend. ‘Vijf foto’s zijn er toen in Arles aan de muur gegaan. Die van de supermodels op het strand, enkele Comme des Garçons op het strand en Gisele Bündchen hangt in mijn woonkamer. Niet de huidige, maar de heel andere Gisele, van vroeger.’ Dat buitenhuis in Arles is er niet zomaar. Lindbergh is al sinds zijn jeugd geobsedeerd door Vincent van Gogh. Tijdens zijn studie liftte hij naar Arles om enkele maanden in de voormalige woonplaats van de Nederlandse schilder te verblijven. ‘Hij was zo powerful, vooral zijn luchten zijn prachtig. Ik woonde op een boerderij van een gezin uit Parijs; het dak van die boerderij is te zien op een schilderij van ~~Van Goghs~~ Langlois-brug. Kun je het je voorstellen? Ik sliep daar! Sterker, ik schaafde wat hout van de brug en maakte daarmee indruk op mijn vriendinnetje in Berlijn. Later kwam ik erachter dat de originele brug na de oorlog was vervangen.’ Lindbergh bezit eveneens wat zand in een flesje, afkomstig van de grond waarop Van Gogh zat te schilderen. ‘True! Ieder mens heeft zijn hobby’s. En ik heb ook iets vreemds ontdekt. Het is namelijk altijd erg winderig in Arles. Ik stond een keer bij een rukwind van honderd kilometer per uur in een veld. Alles vloog weg. Hoe heeft hij in godsnaam buiten kunnen schil- deren, vraag ik me af.’ >"Een vrouw van vijftig heeft qua looks nog twee opties: zelfmoord plegen of in de afvalbak springen. Guys, wake up!" Lindbergh blijft ver van feestjes en shows, zijn twee beste modevrienden zijn Azzedine Alaïa en Alber Elbaz, en hij is een echte familieman. Hij is gelukkig getrouwd met fotograaf Petra Sedlaczek, vader van vier zonen en zes kleinkinderen. ‘Ik ben een slechte opa omdat ik weinig thuis ben, maar áls ik er ben, speel ik de perfecte grootvader. Urenlang met mijn kleinkinderen kleuren en verven. En met kerst zijn we met de hele familie naar Ibiza gegaan.’ Trots toont hij de kleinkinderen op zijn telefoon, inclusief een foto van Lara Stone met een van zijn zoons. ‘Face Swap, I love it.’ In zijn vrije tijd is hij ook vaak op zijn boot te vinden. ‘Een oude Britse boot, kostte me een fortuin, ~~maar het~~ is mijn baby. Ik heb een crew van vijf man in dienst, die vaart hem af en toe naar de Cariben. Ga ik daar heerlijk varen met mijn klein- kinderen.’ Zijn vrouw is dol op koken en denkt erover een restaurant te openen. Wat als ze dan ’s avonds niet thuis is? ‘Dan maak ik een eenvoudige hamsandwich, een omelet vind ik al te gecompliceerd en bovenal a waste of time.’ Over zijn favoriete foto hoeft hij niet lang na te denken. Het Deense model Helena Christensen, hand in hand met een alien voor Vogue Italia. ‘Hoewel het gevaarlijk is die te noemen, want daarmee sluit ik vijf- honderd andere foto’s uit die ook potentie hebben. Zoals een interessant portret van de Franse actrice Jeanne Moreau uit 2004.’ Het idee voor de alienfoto, zeg maar gerust de modefoto der modefoto’s, ont- stond in de wachtkamer van zijn tandarts. Een patiënt vergat een stapel fotokopieën mee te nemen, Lindbergh stak ze onder zijn arm en raakte gefascineerd door de beelden erop van ufo’s en vermeende buitenaardse wezens. ‘En toen ontdekte ik dat er mannen héle nachten buiten, niet ver van Lockerbie (waar ufo’s en buitenaardse wezens door wetenschappers zouden zijn gespot, fh), met verrekijkers van alles zitten te noteren en proberen te identificeren, totally ridiculous. Ik wist actrice Debbie Lee Carrington te strikken voor de rol van alien. Ze is 1,17 meter lang en speelde ook in E.T. The Extra-Terrestrial van Spielberg. Een peper- dure productie, want ik liet de kostuums speciaal maken en wilde geen gewoon masker, maar één waar het gezicht en vooral de ogen doorheen kwamen. Prijs: achtduizend dollar, in 1990, hè! De duurste prop die ik tot dan toe had gebruikt. Ik zei tegen hoofdredacteur Franca Sozzani (‘She’s the longest wife in my life’): ‘Ik heb een fantastisch idee over een model en een alien, ik heb alleen achtduizend dollar extra nodig voor het masker.’ En ik weet nog precies wat ze antwoordde: ‘Go fuck yourself, Peter. We don’t need aliens in Vogue.’ En je weet wie er uiteindelijk zijn zin kreeg.’